Sarna jest zwierzęciem kopytnym najbardziej rozpowszechnionym na kontynencie Europejskim. W Polsce jest najminiejszym, ale za to najliczniejszym przedstawicielem zwierzyny płowej, do której zaliczamy również: łosia, jelenia i daniela. Występuje w całej Polsce, jednak najliczniejsza jest na zachodzie kraju. W rejonach wschodniej oraz centralnej Polski jest mniej liczna, lecz osiąga większe wymiary i ciężar.

Sarny mają zdolność do dobrego dostosowywania się do warunków panujących na danym terenie. Żyją w każdym kompleksie leśnym o bujnym podszyciu, a także na większych bezdrzewnych przestrzeniach otoczonych zaroślami, czasami blisko ludzkich siedzib. Najchętniej zamieszkują rzadkie lasy liściaste lub mieszane, poprzecinane polami uprawnymi. W okolicach bezleśnych, występuje dość licznie sarna nie mająca ostoi w lesie - jest to tzw. ekotyp sarna polna. Nie różni się ona wyglądem od sarny leśnej. Jedyne różnice wystepują w miejscu bytowania i w związanym z nim zachowaniu.

Pożywienie saren składa się z urozmaiconego pokarmu roślinnego. Zwykle, są to zielone części roślin wszystkich gatunków, przeważnie trawy, zioła, liście i pączki roślin drzewiastych. W skład diety wchodzą także pędy malin, jeżyn, dzikich róż, żołędzie, orzeszki bukowe, grzyby, a także dojrzewające kłosy zbóż.

Podobnie jak jelenie, tak i sarny powodują stosunkowo duże szkody w uprawach leśnych. W przypadku saren jednak, największe znaczenie ma zgryzanie młodych pędów drzew. Szczególnie szkodliwe jest zgryzanie pączków wierzchołkowych, gdyż powoduje wieloletnie zahamowanie rozwoju drzewek.

Systematyka:
Rząd: Parzystokopytne - Artiodactyla
Rodzina: Jeleniowate - Cervidae
Gatunek: Sarna - Capreolus capreolus

Sarna mierzy od 100 do 135 cm długości i od 69 do 75 cm wysokości. Masa dorosłych osobników wynosi od 15 do 25 kg, a na wschodzie Europy nawet do 35 kg.

Głowa jest krótka, tępo zakończona, linia grzbietu wznosi się ku tyłowi. Ogon krótki około 2 cm, praktycznie niewidoczny. Oczy-świece duże i ciemne, powieka górna z długimi rzęsami. Uszy-łyżki średniej długości, na zewnątrz ciemniejsze, od środka żółtawo-białe. Podbródek i plamka z obu stron wargi górnej są białe. W szczęce brak siekaczy i kłów. Szyja smukła, nogi-cewki długie i szczupłe, racice małe, wąskie i szpiczaste.

Na zadzie, widnieje biała plama zwana lustrem lub talerzem. Lustro dobrze widoczne jest u osobników w sukni zimowej.

Samiec-kozioł (rogacz) nosi na głowie poroże składające się z dwóch tyk-parostków. W dojrzałej formie, każda z nich posiada dwie odnogi i jest zakończona ostrym grotem.

Co roku kozły zrzucają parostki, starsze już pod koniec października, młodsze w listopadzie i grudniu. Przez zimę, poroże odrasta pod osłoną scypułu czyli filcowato owłosionej skóry. Kiedy poroże jest już wyrośnięte, czyli wiosną (marzec, kwiecień, maj), naczynia krwionośne w scypule obumierają, a scypuł zasycha. Kozły wycierają poroże o cienkie pnie drzew. Nazywamy to czemchaniem.

Tyki zbudowane są z tkanki kostnej, wyrastają z pni kostnych zwanych możdżeniami. Tuż nad możdżeniami, u nasady tyki znajduje się kryzowate zgrubienie zwane różą.

W okresie zimowym, kiedy kozły nie noszą parostków, płeć rozpoznajemy u saren, obserwując kształt lustra. Lustro samicy zwanej kozą lub siutą, ma kształt liścia koniczyny, ponadto, w jego dolnej części znajduje się kępka włosów fartuszek. U kozła, lustro jest mniejsze i ma nerkowaty kształt. Ponadto, u kozła na podbrzuszu możemy zauważyć kępkę włosów otaczających prącie - pędzel.

Okrywa włosowa zwana suknią, latem jest jaskrawo-czerwono-ruda, na spodzie jaśniejsza, lustro żółtawo białe. Włos sukni letniej gładko przylega do ciała.

Suknia zimowa natomiast, jest u saren szarobrązowa, lustro białe, włosy gęste i nastroszone. Młody osobnik-koźle-jest rudawobrązowy w żółtawe plamki ułożone rzędami.
Parostki kozła przedstawiono na ilustracji obok.

Uwaga warto wiedzieć:

• Samicą sarny jest KOZA !!! Nie należy jej mylić z łanią , odległym krewniakiem, różniącym się wyglądem i wielkością (sarna ok 15 kg łania ok 80 kg)
• Samiec sarny kozioł ma Poroże podobnie jak jeleń, łoś, daniel. Natomiast Rogi mają zwierzęta pustorogie np.: kozica, żubr, krowa
• Ilość odnóg na tyce parostków NIE oznacza ilości lat zwierzęcia. Ilość odnóg pomnożona przez dwa daje opis poroża np. "szóstak" - 3 odnogi na tyce, nie ma to jednak nic wspólnego z wiekiem zwierzęcia. Wiek kozła określa się na podstwie zestawu cech wyglądu zewnętrznego (sylwetka, zachowanie, terminy zrzucania i wycierania poroża), dokładnie zaś wiek sarny można określić na podstawie analizy starcia uzębienia.